PERLEMBAGAAN Persekutuan Malaysia adalah antara dokumen kenegaraan paling menyeluruh di dunia. Namun seperti mana-mana perlembagaan moden, ia bukan kitab serba tahu. Ia tidak mampu menjangka setiap kemungkinan, apatah lagi meramalkan semua bentuk cabaran masa depan. Dan apabila Perlembagaan senyap, mahkamah tidak sekadar diminta membaca teks — tetapi mentafsirkan maksud dan semangat di sebaliknya.

Inilah konteks yang membingkai rujukan semasa oleh Perdana Menteri kepada Mahkamah Persekutuan di bawah Perkara 128(2). Isunya bukan berkenaan satu peruntukan yang jelas dalam Perlembagaan yang melindungi seorang Perdana Menteri daripada tindakan saman sivil yang bermotif politik. Sebaliknya, ia mengemukakan persoalan yang lebih asas: adakah Perlembagaan, secara tersirat, melindungi keutuhan tadbir urus awam daripada diganggu oleh litigasi yang bertujuan untuk melemahkan, bukan menyelesaikan?

Bila Perlembagaan senyap, mahkamah wajib bersuara

Kritik terhadap rujukan ini tidak sedikit. Ada yang berhujah: “Tetapi Perlembagaan tidak sebut apa-apa pun.” Dan kepada itu, jawapan yang sesuai ialah: “Tepat sekali. Justeru itulah mahkamah perlu mentafsir.”

Kesenyapan perlembagaan bukan bererti kekosongan yang tidak perlu diisi. Dalam banyak keadaan, ia adalah jemputan kepada kebijaksanaan kehakiman. Sejumlah prinsip penting dalam sistem perundangan kita tidak pun tertulis secara literal dalam Perlembagaan — namun tetap diterima sebagai doktrin yang sah dan berkuasa:

• Doktrin Struktur Asas — tidak disebut dalam mana-mana peruntukan, tetapi diiktiraf Mahkamah Persekutuan sebagai rangka kerja melindungi asas perlembagaan.
• Kebebasan badan kehakiman — walaupun tidak dihuraikan secara spesifik, telah dijadikan asas kepada protokol yang menghadkan siasatan terhadap hakim oleh agensi luar.
• Hak kepada perbicaraan adil dan akses kepada peguam — diperluaskan melalui tafsiran berlandaskan prinsip keadilan di bawah Perkara 5(1), bukan menerusi klausa eksplisit.

Dalam semua contoh ini, kesenyapan perlembagaan tidak dijadikan alasan untuk berdiam diri. Sebaliknya, ia diangkat sebagai ruang bagi mahkamah memperkukuh prinsip-prinsip kedaulatan undang-undang.

Isu rujukan Perdana Menteri bukan soalan politik, tapi soalan Perlembagaan

Rujukan yang dikemukakan Perdana Menteri hari ini menyentuh persoalan yang serupa: Bolehkah satu tindakan saman sivil, berdasarkan dakwaan sebelum seseorang menyandang jawatan dan berlatar politik partisan, diteruskan tanpa batas sehingga mengganggu pengasingan kuasa, keberkesanan pentadbiran, dan prinsip tadbir urus yang stabil?

Tiada jawapan langsung dalam teks Perlembagaan. Tetapi terdapat panduan melalui prinsip-prinsip dalam Perkara 5(1), 8(1), 39, 40 dan 43 yang membentuk asas peranan eksekutif dan sistem demokrasi berparlimen.

Peranan Mahkamah Persekutuan bukan sekadar merujuk kepada huruf undang-undang, tetapi untuk membaca perlembagaan secara menyeluruh — mencari maksud yang tersirat, menyeimbangkan kuasa dan menjamin bahawa institusi negara kekal berfungsi dalam semangat perlembagaan.

Itulah yang telah dilakukan mahkamah dalam mempertahankan kehakiman. Maka, prinsip yang sama wajar dipertimbangkan untuk pihak Eksekutif.

Tafsiran Perlembagaan bukan pilihan, ia tanggungjawab

Jika setiap kesenyapan perlembagaan dianggap kelemahan, maka tiadalah doktrin tersirat, tiadalah perlindungan terhadap institusi, dan tiadalah batasan terhadap penyalahgunaan kuasa. Hakikatnya, sejarah kehakiman di Malaysia sarat dengan contoh tafsiran progresif:

• Perkara 5(1) ditafsirkan merangkumi hak kepada maruah dan akses kepada keadilan.
• Protokol SPRM-Kehakiman lahir bukan kerana adanya peruntukan khusus, tetapi kerana keperluan menjaga kebebasan kehakiman daripada gangguan pentadbiran.

Kini, soalan yang sama timbul untuk cabang eksekutif: Adakah tafsiran berprinsip yang sama boleh digunakan untuk melindungi kerajaan daripada terganggu oleh tindakan undang-undang yang bermotifkan politik?

Perdana Menteri tidak menuntut kekebalan peribadi. Soalannya adalah prinsip:

• Patutkah wujud satu ambang kelayakan sebelum sesuatu tuntutan bersifat politik dibawa ke muka pengadilan?
• Adakah terdapat tanggungjawab tersirat bagi mahkamah memastikan proses kehakiman tidak dimanipulasi untuk merosakkan kestabilan pentadbiran?
• Perlukah pertimbangan khas apabila dakwaan terhadap pemimpin kerajaan berhubung peristiwa masa lampau digunakan untuk mengganggu urus tadbir hari ini?

Soalan-soalan ini bukan persoalan politik. Ia persoalan perlembagaan. Dan Mahkamah Persekutuan adalah satu-satunya institusi yang memiliki autoriti dan kewibawaan moral untuk menjawabnya.

Tafsiran Perlembagaan adalah amanah, bukan pilihan

Perlembagaan bukan dokumen sempurna. Ia bukan senarai semak lengkap. Sebaliknya, ia adalah dokumen hidup yang berkembang bersama cabaran zamannya. Justeru, peranan mahkamah bukan hanya membaca apa yang tertulis, tetapi mencari apa yang dimaksudkan.

Rujukan yang dikemukakan oleh Perdana Menteri bukan usaha melarikan diri daripada pertanggungjawaban, tetapi satu permintaan untuk mendapatkan kejelasan perlembagaan — melalui saluran yang sah, dan dalam kerangka negara hukum.

Apabila teks senyap, keadilan tidak seharusnya mendiamkan diri. Dan dalam hal ini, jika kita yakin bahawa Perlembagaan mesti menjamin keberkesanan tadbir urus di samping melindungi hak individu, maka Mahkamah Persekutuan kini harus bersuara.

Bukan sebagai aktivis. Tetapi sebagai penjaga amanah tertinggi undang-undang negara.

Penulis adalah peguam bela dan terlibat aktif dalam wacana perlembagaan Malaysia