APABILA Presiden Pas, Tan Sri Abdul Hadi Awang, membangkitkan persoalan berwala’ kepada musuh Islam dalam tulisan terbarunya bertarikh 29 Oktober, satu persoalan lama kembali relevan: Apakah sebenarnya ukuran yang digunakan untuk membezakan kerjasama politik yang dibenarkan dengan hubungan yang dianggap memudaratkan Islam?
Persoalan itu menjadi lebih menarik apabila dibandingkan dengan kenyataan Abdul Hadi sendiri mengenai kerjasama Pas dan UMNO dalam Pilihan Raya Negeri (PRN) Negeri Sembilan pada Julai lalu serta persiapan PRN Melaka yang dijadualkan berlangsung November ini.
Dalam kedua-dua pilihan raya tersebut, Abdul Hadi secara terbuka menyokong kerjasama dengan UMNO, parti yang pernah menjadi pesaing utama Pas selama beberapa dekad.
Perkembangan ini tidak semestinya membuktikan perubahan prinsip agama. Namun, ia menuntut penjelasan tentang bagaimana prinsip yang sama diterapkan ketika hubungan politik berubah.
Ketika di Negeri Sembilan, pertikaian Pas–UMNO dianggap perkara ranting
Pada 24 Julai 2026, Abdul Hadi mempertahankan kerjasama Pas dan UMNO dalam menghadapi PRN Negeri Sembilan.
Menurut laporan Malaysiakini, beliau menjelaskan bahawa pertikaian kedua-dua parti selama ini hanyalah melibatkan perbezaan pendekatan dan perkara ranting, bukannya perbezaan dasar.
Beliau turut menegaskan bahawa perjuangan Pas berasaskan Islam, manakala UMNO berasaskan Melayu, dan kedua-duanya tidak dapat dipisahkan dalam kerangka perpaduan yang diketengahkannya.
Malah, Abdul Hadi berharap kerjasama tersebut dapat diteruskan untuk jangka panjang.
Kenyataan itu penting kerana hubungan Pas-UMNO pernah melalui pertikaian politik-agama yang sangat mendalam, termasuk kontroversi Amanat Hadi pada 1981.
Walaupun tafsiran terhadap amanat tersebut masih diperdebatkan, sejarah itu menunjukkan bagaimana bahasa agama pernah digunakan dalam persaingan Pas–UMNO.
Apabila Abdul Hadi kini menjelaskan bahawa perselisihan kedua-dua parti hanya melibatkan pendekatan, timbul persoalan sama ada penjelasan tersebut turut boleh digunakan untuk meredakan pertikaian politik-agama yang berlaku pada masa lalu.
Jika perbezaan Pas–UMNO boleh difahami sebagai perbezaan pendekatan, mengapa perbezaan antara Pas dengan parti lain tidak semestinya diberikan ruang tafsiran yang sama?
Di Melaka, Pas bersedia menggunakan logo BN
Perkembangan lebih terbaru berlaku menjelang PRN Melaka.
Pada 2 Oktober 2026, Abdul Hadi dilaporkan menyatakan bahawa Pas bersedia menggunakan logo sendiri ataupun logo Barisan Nasional, bergantung pada hasil rundingan kerjasama politik.
Pada 10 Oktober, beliau mengesahkan bahawa sebahagian besar rundingan Pas-BN telah mencapai persetujuan pada dasarnya, walaupun pembahagian kerusi dan pemilihan calon masih dibincangkan.
Kemudian, pada 17 Oktober, Abdul Hadi menyatakan kesediaan Pas menerima kepimpinan BN di Melaka dan menyertai kerajaan bersama sekiranya gabungan itu memenangi PRN.
Ini bukan sekadar persefahaman politik secara umum. Ia melibatkan perundingan pembahagian kerusi, penggunaan lambang pilihan raya dan susunan kepimpinan kerajaan.
Perkara tersebut merupakan amalan biasa dalam politik gabungan.
Namun, apabila dibandingkan dengan tulisan Abdul Hadi mengenai wala’, persoalan yang perlu diperjelaskan ialah apakah syarat yang membezakan kerjasama politik yang diterima dengan kerjasama yang dianggap bercanggah dengan prinsip agama.
Lebih-lebih lagi apabila BN merupakan gabungan yang turut merangkumi MCA dan MIC, iaitu parti yang mempunyai keanggotaan dan kepimpinan bukan Islam.
Hakikat itu tidak menjadikan kerjasama Pas–BN salah dari sudut agama. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa kerjasama merentas identiti agama boleh berlaku dalam sistem politik Malaysia.
Ketika bersama DAP, tahaluf siyasi pernah dipertahankan
Sejarah kerjasama Pas dengan DAP juga tidak boleh dipisahkan daripada perbahasan ini.
Pada November 2013, Abdul Hadi mempertahankan kerjasama Pas dengan DAP dan PKR sebagai tahaluf siyasi yang menepati pendekatan politik Islam menurut penilaiannya ketika itu.
Namun, selepas hubungan kedua-dua parti berpecah, Abdul Hadi menggunakan bahasa yang lebih keras terhadap DAP, khususnya berhubung penentangan parti tersebut terhadap cadangan perundangan Pas.
Pada 2016 dan 2017, beliau mengaitkan pendirian DAP terhadap beberapa agenda Pas dengan dakwaan bahawa parti itu anti-Islam.
DAP pula mempertikaikan cadangan berkenaan atas alasan dasar dan perlembagaan serta menolak tuduhan bahawa ketidaksetujuannya bermaksud memusuhi agama Islam.
Di sinilah terletaknya persoalan substantif yang masih perlu dijawab.
Adakah penentangan terhadap sesuatu cadangan Pas mencukupi untuk membuktikan bahawa sesebuah parti menentang Islam?
Jika kerjasama dengan DAP pernah dibenarkan melalui tahaluf siyasi, apakah perubahan dasar dan tindakan khusus yang menyebabkan hubungan tersebut kemudian dinilai secara berbeza?
Dan jika kerjasama dengan UMNO serta parti bukan Islam dalam BN kini diterima, apakah prinsip yang memastikan penilaian terhadap semua parti dilakukan secara konsisten?
Amanat Hadi dan sempadan antara politik dengan akidah
Kontroversi Amanat Hadi pada 1981 merupakan sebahagian penting sejarah hubungan Pas–UMNO.
Ucapan tersebut mengaitkan perjuangan politik dengan persoalan agama, jihad dan penolakan terhadap pendekatan pemerintahan yang dianggap tidak menepati Islam.
Penyokong Abdul Hadi berhujah bahawa amanat tersebut tidak secara langsung mengkafirkan semua ahli UMNO. Pengkritiknya pula mempersoalkan kesan penggunaan bahasa keagamaan yang keras terhadap hubungan sesama Muslim.
Perbahasan ini tidak boleh diselesaikan dengan menyandarkan label takfiri tanpa penelitian terhadap teks asal dan konteksnya.
Namun, satu pengajaran penting tetap timbul: apabila perbezaan politik dikaitkan dengan keimanan, kesannya boleh melangkaui persaingan pilihan raya.
Oleh itu, kenyataan Abdul Hadi pada Julai 2026 bahawa pertikaian Pas–UMNO hanyalah perkara ranting menyediakan peluang untuk memperjelaskan semula batas antara perbezaan dasar, perselisihan politik dan penilaian akidah.
Islam bukan milik eksklusif mana-mana parti
Tulisan Minda Presiden Pas bertarikh 29 Oktober mengandungi penegasan bahawa umat Islam tidak boleh sewenang-wenangnya mengkafirkan penganut mazhab lain.
Prinsip tersebut penting dan selaras dengan usaha mengekalkan perpaduan umat.
Namun, semangat yang sama sewajarnya turut menjadi panduan dalam persaingan politik domestik.
Tidak bersetuju dengan RUU355, mempertikaikan sesuatu pendekatan pelaksanaan undang-undang Islam atau mengkritik pentadbiran kerajaan negeri bukan dengan sendirinya bermaksud menentang Islam.
Sebaliknya, sesuatu cadangan politik yang dibawa atas nama Islam tetap boleh diperiksa dari segi keadilan, kesesuaian perlembagaan, keberkesanan pelaksanaan dan kesannya terhadap rakyat.
Pas berhak mempertahankan dasar serta tafsirannya. Parti lain juga berhak mengemukakan pandangan berbeza.
Yang perlu dielakkan ialah keadaan apabila perbezaan tersebut bertukar menjadi penghakiman terhadap kesetiaan agama seseorang tanpa asas yang jelas.
Ukuran yang sama untuk kawan dan lawan
Kerjasama Pas dengan UMNO di Negeri Sembilan dan rundingan menjelang PRN Melaka menunjukkan bahawa hubungan politik boleh berubah apabila parti-parti menemui kepentingan serta matlamat bersama.
Perubahan itu merupakan sebahagian daripada realiti demokrasi.
Namun, prinsip agama yang digunakan untuk menilai hubungan politik sepatutnya dapat dijelaskan secara konsisten, sama ada melibatkan rakan gabungan ataupun parti lawan.
Jika perbezaan Pas–UMNO boleh dianggap sebagai perselisihan pendekatan, persoalan yang sama patut dibuka terhadap pertikaian PAS–DAP: adakah ia benar-benar permusuhan terhadap Islam, atau pertentangan terhadap cadangan dasar tertentu?
Jawapannya memerlukan bukti, bukan sekadar label.
Rakyat berhak mengetahui di mana berakhirnya perbezaan politik dan di mana bermulanya tuduhan terhadap agama.
Akhirnya, mempertahankan Islam tidak bermaksud seseorang wajib menerima setiap keputusan politik Pas. Begitu juga, mengkritik Pas tidak dengan sendirinya menjadikan seseorang musuh Islam.
Kenyataan terbaru Abdul Hadi, apabila dibaca bersama rekod kerjasama Pas–DAP, Muafakat Nasional serta perkembangan PRN Negeri Sembilan dan Melaka 2026, memperlihatkan betapa pentingnya memisahkan prinsip agama daripada keputusan strategik kepartian.
Kerjasama politik boleh berubah mengikut keadaan. Tetapi ukuran keadilan, ketepatan fakta dan pertanggungjawaban terhadap kenyataan yang dibuat seharusnya kekal.
