ANGKA RM454 juta yang dicatatkan Terengganu bagi tahun 2025 sememangnya satu pencapaian yang wajar diiktiraf. Ia dilaporkan sebagai kutipan hasil negeri tertinggi dalam tempoh 10 tahun tanpa mengambil kira pemberian Persekutuan.

Namun, di sebalik angka yang kelihatan cukup menarik untuk dijadikan tajuk utama itu ada satu lagi angka yang jauh lebih besar dan perlu turut dibaca bersama RM1.9 bilion.

Itulah jumlah keseluruhan hasil Terengganu pada tahun 2025. Persoalannya, apakah sebenarnya yang boleh disimpulkan daripada rekod RM454 juta itu?

RM454 juta daripada RM1.9 bilion

Menteri Besar Terengganu, Datuk Seri Ir. Dr. Ahmad Samsuri Mokhtar dilaporkan berkata Terengganu mencatat RM454 juta melalui hasil cukai, hasil bukan cukai dan terimaan bukan hasil selain pemberian Persekutuan pada 2025.

Jumlah keseluruhan hasil negeri pula mencecah kira-kira RM1.9 bilion.

Mudah matematiknya.

RM454 juta daripada RM1.9 bilion bersamaan kira-kira 24 peratus.

Justeru, pencapaian RM454 juta memang signifikan sebagai ukuran peningkatan keupayaan menjana hasil, tetapi ia tidak seharusnya ditafsirkan seolah-olah keseluruhan kedudukan kewangan Terengganu kini tidak lagi mempunyai hubungan besar dengan sumber lain.

Bezanya besar antara kenyataan “Terengganu berjaya meningkatkan hasil sendiri” dengan dakwaan “Terengganu tidak lagi bergantung kepada Persekutuan atau petroleum.”

Yang pertama mempunyai sokongan angka. Yang kedua memerlukan penelitian jauh lebih mendalam.

RM264 juta daripada tanah dan galian

Ada satu lagi angka yang menarik perhatian. Daripada RM454 juta tersebut, sebanyak RM264 juta datang daripada hasil tanah dan galian.

Itu bersamaan kira-kira 58 peratus daripada RM454 juta.

Maknanya, hampir enam daripada setiap RM10 dalam angka yang sedang diraikan itu datang daripada satu kelompok sumber tersebut.

Di sinilah persoalan dasar yang lebih penting sepatutnya bermula.

Berapa banyak daripada RM454 juta tersebut merupakan pendapatan yang benar-benar boleh berulang secara konsisten setiap tahun?

Berapa pula berpunca daripada premium tanah, transaksi atau aktiviti tertentu yang mungkin tidak memberikan jumlah sama pada tahun berikutnya?

Ini penting kerana ukuran sebenar kekuatan fiskal sesebuah kerajaan bukan semata-mata berapa banyak wang berjaya dikutip dalam satu tahun, tetapi sejauh mana sumber pendapatan tersebut stabil, berulang dan mampan untuk jangka panjang.

Petroleum masih gajah dalam bilik

Malah angka yang pernah dibentangkan sendiri oleh kerajaan negeri menunjukkan betapa besarnya peranan petroleum dalam struktur kewangan Terengganu.

Ketika persidangan DUN pada April lalu, Ahmad Samsuri dilaporkan berkata jumlah keseluruhan hasil negeri pada 2025 ialah sekitar RM1.92 bilion.

Daripada jumlah tersebut, hasil cukai ialah RM104.9 juta, hasil bukan cukai RM282.3 juta dan terimaan bukan hasil RM1.54 bilion.

Daripada RM1.54 bilion terimaan bukan hasil itu pula, sebanyak RM1.37 bilion merupakan komponen royalti petroleum. Angka tersebut memberikan konteks yang jauh lebih luas terhadap perbahasan RM454 juta.

Terengganu memang berjaya meningkatkan hasil janaan sendiri, tetapi petroleum masih memainkan peranan yang sangat besar dalam struktur hasil negeri. Malah kerajaan negeri sendiri tidak menafikan perkara tersebut.

Ahmad Samsuri dalam kenyataan terbaharu menegaskan usaha mempelbagaikan sumber pendapatan tidak bermaksud Terengganu mengetepikan tuntutan terhadap hasil petroleum.

Daripada RM267.77 juta kepada RM454.69 juta.

Dalam masa sama, adalah tidak adil sekiranya peningkatan hasil negeri ini cuba dipadamkan begitu sahaja.

Rekod menunjukkan hasil janaan Terengganu meningkat daripada sekitar RM267.77 juta pada 2024 kepada RM454.69 juta pada 2025.

Itu peningkatan sekitar RM187 juta dalam tempoh setahun. Ia pencapaian yang patut diberikan kredit. Namun kejayaan sebenar selepas ini bukan sekadar memecahkan rekod setahun.

Cabaran lebih besar ialah memastikan peningkatan tersebut boleh dipertahankan tanpa terlalu bergantung kepada beberapa sumber tertentu.

Kerajaan negeri sendiri nampaknya menyedari cabaran berkenaan apabila memperkenalkan inisiatif New Income Terengganu (NIT) bagi meneroka sumber pendapatan baharu.

Melalui inisiatif tersebut, kerajaan negeri menyasarkan tambahan kutipan RM30 juta hingga RM50 juta setahun dengan sasaran keseluruhan RM510 juta sehingga 2030.

Belanjawan 2026 sendiri memberi petunjuk

Struktur Belanjawan Terengganu 2026 turut memberikan gambaran yang menarik. Kerajaan negeri menganggarkan keseluruhan hasil sebanyak RM1.998 bilion.

Daripada jumlah tersebut, RM85.36 juta dijangka datang daripada hasil cukai dan RM203.23 juta daripada hasil bukan cukai. Sebaliknya, RM1.709 bilion dianggarkan datang daripada terimaan bukan hasil.

Sekali lagi, angka ini menunjukkan bahawa usaha memperbesar hasil janaan sendiri memang sedang berlaku, tetapi transformasi struktur fiskal Terengganu masih mempunyai perjalanan yang panjang. Sebab itu perbahasan mengenai RM454 juta tidak sepatutnya berhenti pada persoalan siapa patut mendapat kredit.

Soalan lebih penting ialah: apakah struktur hasil Terengganu lima atau 10 tahun akan datang?

Ekonomi Terengganu mesti dipelbagaikan

Cabaran tersebut bukan sekadar berkaitan akaun kerajaan negeri. Ia berkait secara langsung dengan struktur ekonomi Terengganu.

Pada 2025, sektor perkhidmatan menyumbang sekitar 53 peratus kepada KDNK negeri dengan pertumbuhan 3.6 peratus, manakala pertanian berkembang 4.2 peratus.

Pada masa sama, sektor pembuatan dan pembinaan dilaporkan mengalami penguncupan. Kerajaan negeri sendiri mengakui ekonomi Terengganu perlu terus diperkukuh dan dipelbagaikan.

Ini pengakuan yang penting.

Kerana masa depan ekonomi Terengganu tidak boleh selama-lamanya bergantung kepada apa yang berada di bawah tanah atau di dasar laut.

Negeri itu memerlukan lebih banyak industri bernilai tinggi, perusahaan tempatan, pelaburan produktif, peluang pekerjaan berkemahiran tinggi serta sumber pendapatan yang mampu berkembang bersama ekonomi rakyat.

Rekod itu penting tetapi kemampanan lebih penting.

Maka RM454 juta tidak perlu dinafikan. Raikan pencapaiannya. Berikan kredit kepada penjawat awam, agensi negeri, sektor perniagaan dan semua pihak yang menyumbang kepada peningkatan kutipan tersebut.

Tetapi jangan pula satu angka itu digunakan untuk menutup keseluruhan gambaran kewangan Terengganu.

RM454 juta memang rekod.

Tetapi keseluruhan hasil negeri sekitar RM1.9 bilion. Daripada RM454 juta pula, RM264 juta atau kira-kira 58 peratus datang daripada tanah dan galian.

Dan dalam struktur keseluruhan hasil 2025 yang pernah dihuraikan Menteri Besar sendiri, komponen petroleum masih sangat besar.

Jadi ukuran kejayaan Terengganu selepas ini bukan sekadar sama ada angka RM454 juta boleh dinaikkan kepada RM500 juta.

Ukuran yang lebih penting ialah sama ada negeri ini mampu membina sumber hasil baharu yang mampan, berulang dan semakin pelbagai.

Kerana akhirnya, kekuatan kewangan sesebuah negeri bukan ditentukan oleh satu angka yang memecahkan rekod dalam satu tahun.

Ia ditentukan oleh kemampuan ekonomi negeri tersebut untuk terus menghasilkan kekayaan pada tahun berikutnya — dan tahun-tahun selepasnya.

RM454 juta memang satu pencapaian. Tetapi cerita sebenar Terengganu ialah bagaimana RM454 juta itu boleh menjadi permulaan kepada ekonomi yang lebih berdikari, bukan sekadar angka untuk diraikan.