DALAM politik, sejarah sering menjadi petunjuk kepada masa depan. Walaupun keadaan tidak pernah sama 100 peratus, corak dan kecenderungan politik yang pernah berlaku boleh dijadikan pengajaran kepada mana-mana parti yang ingin membuat keputusan besar mengenai hala tuju perjuangannya.

Hari ini, terdapat segelintir pihak yang terus menghidupkan semula idea kerjasama antara UMNO dan Pas atas nama ‘penyatuan Melayu’. Namun persoalan yang lebih penting bukanlah sama ada kedua-dua parti boleh bekerjasama, sebaliknya siapakah yang bakal menguasai kerjasama tersebut dan siapa yang akhirnya akan kehilangan pengaruh politik.

Apa yang berlaku dalam Perikatan Nasional (PN) sepatutnya menjadi amaran jelas kepada UMNO.

Bersatu tubuhkan PN, Pas jadi kuasa dominan

Apabila PN dibentuk selepas krisis politik 2020, ramai melihat Bersatu sebagai parti teras yang mengetuai gabungan tersebut. Ketika itu, kepimpinan PN diterajui oleh Tan Sri Muhyiddin Yassin dan majoriti perhatian tertumpu kepada Bersatu sebagai parti pemerintah.

Namun selepas beberapa tahun, landskap politik dalam PN berubah dengan ketara.

Dalam Pilihan Raya Umum Ke-15, Pas muncul sebagai parti yang memenangi kerusi Parlimen paling banyak dalam PN. Keputusan tersebut bukan sahaja meningkatkan kekuatan Pas di Dewan Rakyat, malah menjadikan parti itu sebagai pemain utama yang menentukan arah tuju gabungan.

Hari ini, ramai penganalisis politik melihat bahawa kekuatan sebenar PN tidak lagi bertumpu kepada Bersatu, tetapi kepada Pas yang memiliki jentera paling tersusun, penyokong paling setia dan pengaruh akar umbi paling kukuh dalam gabungan tersebut.

Secara politiknya, Pas berjaya melakukan sesuatu yang jarang berlaku dalam mana-mana gabungan politik – menjadi parti paling berpengaruh walaupun bukan parti yang menubuhkan gabungan itu.

Formula yang sama berpotensi berlaku kepada UMNO

Sekiranya UMNO memilih untuk kembali bekerjasama dengan Pas, tidak mustahil formula yang sama akan berulang.

Pas hari ini bukan lagi Pas yang lemah seperti era 1980-an atau 1990-an. Parti itu mempunyai rangkaian organisasi yang meluas, institusi pendidikan sendiri, jentera penerangan yang agresif, pengaruh media sosial yang kuat dan kelompok penyokong yang sangat setia terhadap arahan parti.

Sebaliknya, UMNO masih berusaha membina semula kekuatan selepas mengalami kekalahan bersejarah dalam PRU14 dan cabaran politik pasca 2018.

Dalam keadaan sedemikian, kerjasama yang kononnya dilihat sebagai usaha menyatukan orang Melayu sebenarnya berpotensi menjadi platform untuk Pas memperluaskan pengaruhnya ke dalam kubu tradisional UMNO.

Penyatuan Melayu atau pengambilalihan politik?

Istilah ‘penyatuan Melayu’ sering digunakan bagi mewajarkan kerjasama UMNO dan Pas. Namun realitinya, penyatuan politik tidak semestinya membawa keuntungan yang sama kepada semua pihak.

Dalam mana-mana gabungan politik, parti yang mempunyai pengaruh ideologi lebih kuat lazimnya akan menentukan rentak dan naratif.

Pas mempunyai kelebihan dalam aspek ini. Penyokong Pas bukan sekadar menyokong parti atas faktor politik, tetapi turut mengaitkan sokongan mereka dengan perjuangan agama dan identiti yang diperjuangkan parti tersebut.

Ini menjadikan Pas mempunyai asas sokongan yang lebih sukar digugat berbanding parti-parti politik konvensional.

Jika kerjasama berlaku dalam tempoh panjang, UMNO berdepan risiko kehilangan ruang untuk menonjolkan identiti tersendiri kerana perlu sentiasa menyesuaikan diri dengan sentimen dan kehendak politik yang didominasi oleh Pas.

Ancaman kepada politik sederhana

Sejak merdeka, UMNO dikenali sebagai parti yang mengamalkan pendekatan sederhana dalam mengurus masyarakat majmuk Malaysia.

Pendekatan ini membolehkan negara berkembang dalam keadaan stabil walaupun terdiri daripada pelbagai kaum, agama dan budaya.

Sebaliknya, Pas sering membawa pendekatan politik yang lebih konservatif dan berorientasikan agenda ideologi tertentu.

Sekiranya Pas menjadi kuasa dominan dalam kerjasama dengan UMNO, terdapat kebimbangan bahawa politik sederhana yang selama ini menjadi tunjang kestabilan negara akan semakin terhakis.

Keadaan ini bukan sahaja memberi kesan kepada UMNO, malah boleh menimbulkan kegusaran dalam kalangan pengundi bukan Melayu dan golongan sederhana yang selama ini menjadi sebahagian daripada kekuatan politik negara.

Pengajaran daripada Muafakat Nasional

Muafakat Nasional yang pernah diwujudkan pada tahun 2019 juga memberikan gambaran awal tentang cabaran yang bakal dihadapi UMNO.

Walaupun kerjasama tersebut pada awalnya mendapat sambutan, akhirnya hubungan kedua-dua parti menjadi semakin rumit apabila timbul persaingan mengenai pembahagian kerusi, kepimpinan dan hala tuju politik.

Peristiwa itu membuktikan bahawa kerjasama antara UMNO dan Pas bukan sekadar soal penyatuan, tetapi turut melibatkan perebutan pengaruh dalam kalangan pengundi Melayu.

Dan dalam perebutan pengaruh itu, Pas sentiasa dilihat mempunyai strategi jangka panjang yang tersusun.

UMNO perlu belajar daripada pengalaman Bersatu

Apa yang berlaku kepada Bersatu dalam PN seharusnya menjadi iktibar kepada UMNO.

Pada awalnya Bersatu dilihat sebagai peneraju gabungan, namun akhirnya Pas muncul sebagai kuasa paling dominan dari sudut pengaruh politik dan jumlah kerusi.

Sekiranya UMNO tidak berhati-hati, sejarah yang sama berpotensi berulang.

Pengalaman dalam PN menunjukkan bahawa Pas mempunyai keupayaan untuk berkembang dan muncul sebagai kuasa dominan dalam sesebuah gabungan politik.

Atas sebab itu, ahli-ahli UMNO perlu menilai secara mendalam sama ada kerjasama dengan Pas benar-benar akan menguatkan parti atau sebenarnya membuka ruang kepada Pas untuk memperluaskan pengaruh sehingga akhirnya mengambil alih peranan yang selama ini dimainkan oleh UMNO dalam politik Melayu.