PENGENALAN

Jika kes Maria Chin dan Dhinesh Tanaphll menandakan bermulanya perpecahan dalam kalangan badan kehakiman, maka apa yang berlaku selepas itu ialah satu kempen menyeluruh untuk menafikan keabsahan, merombak, dan akhirnya menulis semula warisan perundangan Mahkamah Persekutuan Malaysia. Fasa ini, yang dipimpin oleh kelompok hakim yang menyokong Doktrin Struktur Asas (Basic Structure Doctrine – BSD), tidak lagi beroperasi dalam batas perdebatan kehakiman yang lazim. Sebaliknya, ia mengambil bentuk seumpama satu “pembersihan” yang terancang — mempersoal dan menjatuhkan duluan, menyingkirkan tafsiran yang bertentangan, serta mengangkat semula penghakiman minoriti sebagai seakan-akan doktrin yang sah.

Bahagian ini membincangkan bagaimana bahasa yang digunakan oleh Mahkamah Persekutuan berubah daripada bentuk kritikan kepada bentuk penolakan mutlak. Penghakiman dalam kes Ketheeswaran Kanagaratnam, Zaidi Kanapiah, dan Nivesh Nair menunjukkan bahawa mahkamah kini bukan sahaja menafsir undang-undang, tetapi menjalankan satu kempen retorik untuk membentuk semula landskap Perlembagaan Malaysia dengan cara yang menolak pandangan alternatif dan secara tidak langsung, mempertikaikan hakim-hakim terdahulu yang mendukung pandangan tersebut.

1. Ketheeswaran Kanagaratnam [2024] 2 CLJ 341 — Penolakan terhadap penghakiman terdahulu

Di bawah pimpinan Ketua Hakim Negara Tengku Maimun, penghakiman ini secara sistematik menolak kewibawaan keputusan-keputusan Mahkamah Persekutuan yang terdahulu dengan nada yang tegas dan muktamad. Nada bahasa yang digunakan adalah tidak bertolak ansur:

“Kami merasakan adalah perlu untuk mengingatkan semua bahawa penghakiman majoriti dalam kes Kok Wah Kuan telah dibatalkan dan tidak lagi mempunyai nilai sebagai duluan.” (perenggan 17)

Frasa “mengingatkan semua” membawa konotasi yang merendahkan seolah-olah pihak lain telah lalai atau enggan akur. Pernyataan bahawa keseluruhan keputusan “tidak mempunyai nilai” menunjukkan perubahan daripada perdebatan undang-undang kepada penghinaan kehakiman.

Lebih membimbangkan ialah kenyataan bahawa pendapat minoriti kini dianggap sebagai kedudukan undang-undang yang sah:

“Memandangkan bahawa penghakiman minoriti dalam kes Maria Chin dan Zaidi Kanapiah kini menyatakan semula undang-undang…” (perenggan 17)

Peningkatan status pendapat minoriti ini mencetuskan kekeliruan dalam hierarki undang-undang dan menggugat prinsip kejelasan dalam duluan kehakiman. Ia adalah sejenis pembersihan kehakiman — tanpa gelaran rasmi.

2. Zaidi Kanapiah [2021] 5 CLJ 581 — Bahasa dalam keadaan krisis

Dalam kes ini, bahasa yang digunakan sarat dengan emosi dan dramatik — menggambarkan badan kehakiman yang bukan sahaja mentafsir Perlembagaan, tetapi cuba mempertahankannya daripada ancaman dalaman, termasuk daripada kalangan mereka sendiri.

Amaran dramatik oleh Hakim Vernon Ong amat jelas:

“…untuk menolak sebarang cubaan yang boleh menyebabkan Perlembagaan Persekutuan runtuh dari dalam melalui penyalahgunaan proses perundangan…”

Perkataan “runtuh dari dalam” menggambarkan kemusnahan institusi dan meletakkan mereka yang berbeza pendapat sebagai pengkhianat. Ini bukan lagi perbahasan undang-undang yang berhati-hati — tetapi seolah-olah perang ideologi yang diselubungi kesetiaan kepada Perlembagaan.

Nada yang digunakan juga menunjukkan penghukuman yang tersirat:

“Ketepatan keputusan oleh panel kecil itu sepatutnya dinilai dengan lebih ketat…” (perenggan 211)

Kenyataan ini — yang sengaja tidak menyebut secara langsung — menimbulkan syak wasangka terhadap rakan-rakan hakim lain. Ia menyampaikan tuduhan secara tidak langsung dan menjejaskan kesatuan kehakiman, sambil mengekalkan keupayaan untuk menafikan niat menuduh secara terbuka.

3. Nivesh Nair Mohan [2021] 8 CLJ 163 — Serangan terhadap integriti kehakiman

Mungkin bahasa yang paling membimbangkan dalam proses “pembersihan” ini muncul dalam kes Nivesh Nair, apabila Mahkamah Persekutuan sekali lagi di bawah pimpinan Ketua Hakim Negara, menuduh majoriti terdahulu melanggar prinsip keadilan asasi:

“Penghakiman majoriti jelas dibuat berdasarkan isu penting yang tidak dikemukakan kepada pihak-pihak — satu pelanggaran terhadap prinsip keadilan asasi.” (perenggan 25)

“Kami dapati ia mengelirukan dan tidak menunjukkan keterbukaan…” (perenggan 32)

Tuduhan sebegini memberi kesan besar terhadap institusi kehakiman. Menuduh rakan-rakan hakim telah melanggar prinsip keadilan bukan sekadar menyatakan perbezaan pandangan — ia menghampiri dakwaan salah laku kehakiman. Lebih serius lagi, dakwaan ini dibuat dalam penghakiman yang dilaporkan secara rasmi, mencerminkan keretakan dalam sistem kawalan dalaman dan kepercayaan sesama hakim.

Kenyataan Ketua Hakim Negara di akhir penghakiman ini sangat jelas:

“Kegagalan untuk mematuhi… menjejaskan integriti dan adab kehakiman.” (perenggan 210)

Ini bukan lagi perbezaan tafsiran undang-undang. Ia merupakan tuduhan terbuka terhadap perwatakan dan etika hakim lain, yang disampaikan atas nama kesetiaan kepada doktrin.

Rumusan nada dan implikasi

Penghakiman-penghakiman dalam fasa ini menunjukkan satu corak yang jelas — usaha sistematik untuk menafikan keabsahan keputusan-keputusan terdahulu:

• Keputusan lama dikatakan “tidak bernilai” tanpa penghuraian yang tuntas.
• Pendapat minoriti diangkat sebagai undang-undang semasa, menafikan prinsip majoriti.
• Rakan-rakan hakim dituduh — secara tersirat atau terbuka — melakukan pengabaian tugas, pelanggaran prosedur, atau kegagalan etika.

Walaupun bahasa yang digunakan tetap bersifat undang-undang, makna yang tersirat amat ketara: ini adalah satu bentuk perhitungan institusi. Pandangan yang berbeza tidak dijawab secara berhemah — sebaliknya dibatalkan. Majoriti terdahulu bukan lagi dihujahkan — tetapi dihukum. Dan sikap berhati-hati kehakiman bukan lagi dihormati — tetapi disisihkan.

Akan Datang dalam Bahagian III:

Pendapat Minoriti yang Digunakan sebagai Senjata dan Hakisan Nilai Setiakawan Kehakiman

Kami akan meneliti bagaimana penggunaan bahasa yang semakin emosional, menakutkan dan bersifat menuduh dalam penghakiman seperti Rovin Joty bukan sekadar satu perubahan retorik — tetapi merupakan ancaman terhadap kewibawaan dan kelangsungan Mahkamah tertinggi Malaysia.

*Penulis adalah seorang peguam bela dan peguam cara, dan terlibat secara aktif dalam wacana perundangan dan perlembagaan di Malaysia