PANDANGAN baru-baru ini yang disuarakan oleh Malik Imtiaz Sarwar berkaitan proses pelantikan hakim Mahkamah Persekutuan menimbulkan satu perbahasan penting yang wajar diteliti secara tuntas dan berlandaskan Perlembagaan Persekutuan. Dalam keghairahan mempertahankan kebebasan kehakiman, terdapat kecenderungan untuk menilai institusi seperti Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman (JAC) melebihi kerangka asal yang telah digariskan oleh Perlembagaan itu sendiri.

Peranan Perdana Menteri dalam pelantikan: Kedudukan perlembagaan yang jelas

Perkara 122B Perlembagaan Persekutuan menetapkan bahawa pelantikan hakim Mahkamah Persekutuan dilakukan oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Perdana Menteri, selepas berunding dengan Ketua Hakim Negara. Ini merupakan peruntukan yang bersifat perlembagaan — dan oleh itu mendahului mana-mana akta biasa seperti Akta JAC 2009, yang merupakan ciptaan statut.

Perlembagaan tidak memperuntukkan bahawa Perdana Menteri terikat dengan cadangan JAC dalam bentuk mutlak. Sebaliknya, beliau diberikan ruang untuk menilai calon dari pelbagai aspek, termasuk kesesuaian institusi dan keperluan semasa sistem kehakiman. Justeru, tanggapan bahawa Perdana Menteri sekadar berperanan sebagai pelulus cadangan tanpa pertimbangan adalah tidak sejajar dengan kehendak perlembagaan.

Kebebasan kehakiman: Struktur perlembagaan vs mekanisme statutori

Adalah penting untuk membezakan antara kebebasan kehakiman sebagai prinsip perlembagaan dengan pelantikan kehakiman melalui proses tertentu yang ditetapkan oleh statut. JAC berperanan sebagai mekanisme saringan, tetapi ia bukan entiti yang menggantikan peranan konstitusional Perdana Menteri. Malah, Seksyen 27 Akta JAC sendiri menyatakan bahawa kuasa muktamad pelantikan terletak pada Perdana Menteri, sekali gus mengesahkan bahawa badan ini bersifat penasihat dan bukan penentu.

Penting untuk mengekalkan keseimbangan antara kehakiman dan eksekutif tanpa mewujudkan dominasi mutlak oleh mana-mana cabang kerajaan. Semakan dan imbang adalah asas demokrasi, dan ini termasuk keupayaan eksekutif menilai serta memilih calon berdasarkan pelbagai pertimbangan dasar, bukan semata-mata kelayakan teknikal.

Pelantikan Tan Sri Ahmad Terrirudin sejajar dengan perlembagaan

Berhubung pelantikan Tan Sri Ahmad Terrirudin Mohd Salleh ke Mahkamah Persekutuan, ia selari dengan Perkara 123 Perlembagaan yang hanya mensyaratkan seseorang calon mestilah warganegara Malaysia, berakhlak baik, dan mempunyai sekurang-kurangnya 10 tahun pengalaman sebagai peguam bela atau dalam perkhidmatan kehakiman dan undang-undang.

Pelantikan individu yang berasal dari pejabat Peguam Negara atau Peguam Cara Negara bukanlah sesuatu yang luar biasa dalam sejarah kehakiman negara-negara demokrasi.

Pengalaman luas dalam litigasi awam, reformasi institusi, dan hal ehwal perundangan negara merupakan aset yang boleh memperkayakan bangku kehakiman tertinggi negara.

Adalah juga tidak tepat untuk menganggap bahawa hanya hakim kerjaya dari Mahkamah Tinggi atau Rayuan sahaja yang “layak” ke Mahkamah Persekutuan. Ini bukan sahaja tidak disokong oleh teks perlembagaan, malah menafikan kepelbagaian pengalaman yang diperlukan dalam interpretasi undang-undang yang kompleks.

Kembali kepada akar perlembagaan

Perbahasan tentang pelantikan kehakiman tidak harus didorong oleh persepsi atau keinginan untuk mewujudkan sistem ideal yang tidak termaktub dalam undang-undang tertinggi negara. Apa jua reformasi yang dicadangkan mestilah berlaku dalam kerangka Perlembagaan, bukan dengan menggantikan prinsip-prinsip asas dengan struktur birokrasi yang baru.

Perlembagaan Malaysia bukan sahaja mendefinisikan kuasa, tetapi juga sempadannya. Dalam konteks pelantikan kehakiman, usaha untuk melindungi kebebasan institusi kehakiman tidak harus membawa kepada penghakisan kedudukan perlembagaan cabang eksekutif yang turut mempunyai tanggungjawab terhadap sistem perundangan negara.

*Penulis ialah seorang peguam bela dan peguam cara, dan terlibat secara aktif dalam wacana perundangan dan perlembagaan di Malaysia