KERAJAAN Negeri Terengganu tidak boleh sekadar meraikan penurunan hutang dan peningkatan hasil melalui slogan politik tanpa menjelaskan secara menyeluruh kedudukan kewangan negeri serta manfaat sebenar yang diterima rakyat.

Rencana terbaharu media rasmi kerajaan negeri, TRDI, mendakwa hutang Terengganu berkurang daripada sekitar RM907 juta pada 2017 kepada RM114.68 juta setakat 31 Mac 2026. Hasil janaan negeri pula dikatakan meningkat daripada kira-kira RM246 juta kepada RM454.69 juta pada 2025.

Penurunan baki pinjaman dan peningkatan hasil sendiri sememangnya perkembangan yang wajar diiktiraf. Namun, frasa ‘hutang ciput’ tidak boleh dijadikan jalan mudah untuk mengelakkan penelitian terhadap struktur kewangan negeri.

Kerajaan negeri perlu menerangkan berapa banyak hutang itu diselesaikan melalui pembayaran tunai, berapa banyak melibatkan pelarasan atau kontra akaun, serta sama ada angka tersebut merangkumi keseluruhan liabiliti, jaminan dan komitmen syarikat berkaitan kerajaan negeri.

Hutang langsung kerajaan yang rendah tidak semestinya bermaksud keseluruhan risiko kewangan negeri juga rendah.

RM454 juta bukan keseluruhan hasil negeri

Kerajaan negeri juga perlu berhati-hati ketika menggunakan angka RM454.69 juta sebagai bukti kekuatan kewangan Terengganu.

Angka itu merujuk kepada hasil yang dijana negeri, bukannya keseluruhan hasil kerajaan negeri. Belanjawan Terengganu 2026 menganggarkan jumlah hasil sebanyak RM1.998 bilion berbanding perbelanjaan mengurus RM1.938 bilion, sekali gus menghasilkan lebihan anggaran RM60 juta.

Justeru, rakyat berhak mengetahui pecahan sebenar antara hasil cukai, hasil bukan cukai, bayaran berkaitan petroleum, pemberian Kerajaan Persekutuan dan sumber lain.

Apabila sebahagian besar jumlah hasil datang daripada kategori bukan hasil atau terimaan yang bukan dijana melalui kegiatan ekonomi negeri secara langsung, kerajaan tidak boleh memberi gambaran seolah-olah Terengganu sudah mencapai kebebasan fiskal sepenuhnya.

Lebihan RM60 juta juga hanya sekitar tiga peratus daripada anggaran hasil. Ia satu kedudukan positif, tetapi belum cukup besar untuk dijadikan bukti bahawa kewangan negeri kebal daripada perubahan harga minyak, kelewatan pembayaran atau kejutan ekonomi.

Pendapatan GLC bukan automatik keuntungan rakyat

TRDI turut mengetengahkan peningkatan pendapatan Kumpulan Terengganu Inc daripada RM964 juta pada 2018 kepada RM2 bilion pada 2025. Pendapatan EPIC pula dikatakan meningkat daripada RM296.9 juta kepada RM409.4 juta, manakala TDM Berhad berubah daripada kerugian RM36 juta kepada keuntungan RM19 juta.

Bagaimanapun, pendapatan atau revenue tidak sama dengan keuntungan bersih. Ia juga tidak semestinya menggambarkan jumlah dividen yang diterima kerajaan negeri.

Jika kerajaan mahu menjadikan GLC sebagai bukti kejayaan pentadbiran, rakyat perlu diberikan gambaran lengkap mengenai keuntungan selepas cukai, aliran tunai, hutang, pulangan atas aset, dividen kepada kerajaan dan hasil audit setiap syarikat.

Angka berbilion ringgit akan kehilangan makna sekiranya pulangannya kepada kerajaan dan rakyat terlalu kecil atau syarikat masih menanggung liabiliti yang besar.

Pelaburan diluluskan belum tentu terlaksana

Nilai pelaburan pembuatan diluluskan sebanyak RM6.54 bilion pada 2025 turut digunakan bagi menggambarkan Terengganu sedang memasuki fasa pertumbuhan baharu.

Pelaburan yang diluluskan ialah petunjuk keyakinan, tetapi ia belum sama dengan pelaburan yang telah direalisasikan.

Kerajaan negeri perlu mendedahkan berapa banyak modal sudah dibelanjakan, berapa projek sudah beroperasi, jumlah pekerjaan tetap yang diwujudkan, kadar gaji pekerja serta penyertaan vendor tempatan – khususnya di Kemaman yang menanggung kesan langsung kegiatan industri berat.

Rakyat tidak hidup dengan angka ‘pelaburan diluluskan’. Mereka memerlukan pekerjaan stabil, pendapatan lebih baik dan peluang perniagaan yang benar-benar sampai kepada komuniti setempat.

Jangan dahulukan unjuran sebagai kejayaan

Projek solar terapung Tasik Kenyir pula diunjurkan menghasilkan sekitar RM40 juta setahun pada fasa awal, sementara Terengganu Inc dijangka menerima dividen RM670 juta sepanjang 25 tahun.

Artikel TRDI sendiri mengakui angka tersebut masih merupakan unjuran dan hanya boleh direalisasikan selepas projek siap serta beroperasi.

Oleh itu, pulangan masa hadapan tidak sepatutnya dipersembahkan seperti hasil yang sudah berada dalam akaun kerajaan. Kos pembinaan, pembiayaan, kelewatan, kadar tarif, prestasi operasi dan kesan alam sekitar boleh mengubah pulangan sebenar projek.

Negeri bukan milik mana-mana parti

Bahagian paling dipersoalkan dalam naratif itu ialah sindiran bahawa semakin ramai pihak muncul mahu ‘menjaga’ Terengganu selepas hutangnya mengecil dan hasilnya meningkat.

Terengganu bukan rumah milik sebuah parti. Kerajaan negeri juga bukan pemilik kekal yang boleh menentukan siapa dianggap layak atau tidak layak menawarkan pentadbiran alternatif.

Dalam sistem demokrasi, rakyat ialah pemegang amanah tertinggi. Mana-mana parti berhak menawarkan dasar, tetapi semuanya wajib dinilai melalui ketelusan, kecekapan dan hasil sebenar bukan melalui dakwaan bahawa hanya satu pihak berjasa manakala pihak lain sekadar mahu menikmati hasil.

Prestasi kewangan juga tidak boleh dipisahkan daripada realiti kehidupan rakyat. Jika hasil negeri benar-benar bertambah, kesannya sepatutnya dapat dilihat melalui mutu bekalan air, peluang pekerjaan, pendapatan isi rumah, perumahan, pembangunan daerah, pengurangan kemiskinan dan kualiti perkhidmatan awam.

Persoalan sebenar bukan siapa yang datang mahu ‘menjaga’ Terengganu.

Persoalannya ialah: berapa banyak daripada kekayaan dan peningkatan hasil itu sudah kembali kepada rakyat, dan adakah kerajaan negeri bersedia membentangkan keseluruhan angka secara telus, terperinci dan boleh diaudit?

Hutang yang semakin kecil ialah pencapaian. Namun, slogan ‘hutang ciput’ tidak boleh menggantikan akauntabiliti.