PENGENALAN

Mahkamah Persekutuan Malaysia, yang dahulunya menjadi lambang kestabilan dalam penghakiman perlembagaan, kini berdepan dengan krisis dalaman yang belum pernah berlaku sebelum ini.

Hakim-hakimnya kini berpecah secara ketara berhubung persoalan asas sama ada Doktrin Struktur Asas (DSA) — prinsip bahawa ciri-ciri teras Perlembagaan tidak boleh dipinda — merupakan sebahagian daripada undang-undang Malaysia.

Perpecahan ini bukan sahaja menjejaskan integriti institusi kehakiman, malah telah membuka ruang kepada satu trend baharu yang semakin berkembang: peningkatan cabaran perlembagaan bersifat oportunis oleh pihak yang ingin mengambil kesempatan daripada ketidaktentuan ini.

Akibatnya, beberapa bidang penting dalam undang-undang Malaysia kini tergantung, sarat dengan percanggahan, dan menunggu jawapan muktamad yang tampaknya sukar diberikan oleh Mahkamah Persekutuan yang berpecah ini.

Kebangkitan Cabaran Perlembagaan Bersifat Oportunis

Pada masa lalu, cabaran perlembagaan jarang dikemukakan dan hanya wujud dalam kes-kes yang benar-benar melibatkan isu perlembagaan yang berat.

Namun kini, para pihak semakin berani — kerana mereka sedar, dan dengan tepat, bahawa mahkamah tertinggi negara kini berpecah secara mendalam.

Banyak cabaran dikemukakan bukan kerana asas perlembagaannya kukuh, tetapi kerana wujud peluang sebenar untuk mendapatkan keputusan yang memihak berdasarkan kecenderungan hakim tertentu.

Contoh tingkah laku oportunis ini termasuk:

• Kerap menggunakan hak perlembagaan untuk mencabar undang-undang yang sebelum ini diterima tanpa kontroversi.
• Mempersoal undang-undang prosedur (seperti undang-undang keterangan, kuasa penahanan, mekanisme cukai) atas alasan kononnya melanggar DSA.
• Mencabar pindaan perlembagaan dengan mendakwa wujud sekatan tersirat yang tidak pernah disokong secara jelas dalam undang-undang sedia ada.

Ringkasnya, perpecahan dalam Mahkamah Persekutuan telah mengubah litigasi perlembagaan daripada suatu usaha berprinsip kepada satu perjudian terancang.

Ketidakpastian dan Ketidakkonsistenan Undang-undang

Apabila cabaran perlembagaan oportunis semakin bertambah, beberapa bidang dalam undang-undang Malaysia menjadi tidak menentu dan diaplikasikan secara tidak konsisten:

1. Undang-undang Penahanan Pencegahan
Undang-undang seperti Akta Pencegahan Jenayah (POCA) dan Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah-langkah Khas) 2012 (SOSMA) telah beberapa kali dicabar, dengan keputusan berbeza oleh panel hakim berlainan.

2. Kuasa Semakan Kehakiman
Skop semakan kehakiman — sama ada mahkamah boleh menyemak tindakan eksekutif di bawah Perkara 121 Perlembagaan Persekutuan — berubah-ubah bergantung kepada panel hakim yang mendengar kes tersebut.

3. Kuasa Pindaan Parlimen
Kini wujud ketidakpastian mendalam sama ada Parlimen boleh meminda peruntukan berkaitan kebebasan asasi, kebebasan badan kehakiman, atau proses pilihan raya — serta apakah had yang dikenakan, jika ada.

4. Prinsip Undang-undang Pentadbiran
Doktrin asas pentadbiran seperti “kesepadanan” (proportionality) dan “harapan yang sah” (legitimate expectation) digunakan secara tidak konsisten dalam konteks perlembagaan, sekali lagi bergantung pada ideologi kehakiman.

Punca Langsung Perpecahan Mahkamah Persekutuan

Ledakan cabaran perlembagaan ini bukanlah kebetulan. Ia berpunca secara langsung daripada perpecahan yang ketara dalam badan kehakiman, yang didorong oleh:

• Keputusan Mahkamah Persekutuan yang Bercanggah:
  Peruntukan perlembagaan yang sama (seperti Perkara 4 dan 159) ditafsir secara berbeza oleh panel berbeza tanpa wujud kuasa muktamad yang menyelaraskan tafsiran tersebut.
• Ketiadaan Penyelesaian Muktamad:
  Ketua Hakim Negara belum memanggil satu panel penuh atau panel Perlembagaan untuk membuat keputusan muktamad berkenaan penerimaan DSA dalam undang-undang Malaysia, menyebabkan tafsiran yang bertentangan terus berlaku.
• Persepsi Awam terhadap Faksionalisme Kehakiman:
  Apabila para litigasi percaya bahawa sesetengah hakim cenderung kepada tafsiran perlembagaan yang tegas manakala yang lain lebih bersifat literal dan berhemah, mereka akan menyusun strategi litigasi berdasarkan kecenderungan ini.

Kesan Terhadap Negara

Akibat daripada perpecahan ini sangat besar:

1. Kemerosotan Kepastian Undang-undang
Sistem perundangan Malaysia menghargai kepastian dan jangkaan. Apabila undang-undang sentiasa dicabar dan hasilnya bergantung pada siapa yang mendengar kes, kepastian undang-undang hilang.

2. Melemahkan Kedaulatan Parlimen
Kuasa Perlembagaan yang diberi kepada badan perundangan untuk menggubal dan meminda undang-undang menjadi seolah-olah tidak bermakna jika pihak litigasi mampu menjatuhkan undang-undang tersebut melalui hujah perlembagaan yang tidak menentu.

3. Gangguan kepada Fungsi Kerajaan
Dasar dan undang-undang yang penting untuk keselamatan negara, ketenteraman awam dan pengurusan ekonomi mungkin lumpuh jika asas undang-undangnya sentiasa dicabar.

4. Kerosakan kepada Kredibiliti Kehakiman
Imej badan kehakiman sebagai institusi yang berkecuali dan stabil tercalar teruk apabila ia dilihat terdedah kepada pergelutan ideologi dalaman dan manipulasi dari luar.

Apa yang Perlu Dilakukan

Jika Malaysia ingin memulihkan kestabilan sistem perlembagaan, tindakan segera perlu diambil:

• Tetapkan Kedudukan Doktrin Struktur Asas:
  Panel penuh Mahkamah Persekutuan mesti memutuskan secara muktamad status DSA bagi menamatkan ketidaktentuan sedia ada.
• Tegakkan Disiplin Kehakiman:
  Badan kehakiman mesti memastikan konsistensi dalaman dengan mematuhi keputusan terdahulu (binding precedent) dan mengelakkan penghakiman yang bersifat faksional.
• Perkukuhkan Had Litigasi Perlembagaan:
  Mahkamah Persekutuan perlu menetapkan ambang yang jelas untuk sesuatu cabaran perlembagaan agar mahkamah tidak dimanipulasi oleh pihak yang berkepentingan.
• Pembaharuan Kepimpinan:
  Malaysia memerlukan seorang Ketua Hakim Negara yang mampu menyatukan badan kehakiman — bukan memperdalamkan perpecahan ideologi sedia ada.

Penutup

Perbalahan kehakiman mengenai Doktrin Struktur Asas tidak lagi terhad dalam dinding Mahkamah Persekutuan.

Ia telah merebak ke dalam strategi litigasi, mendorong pihak untuk mengemukakan cabaran perlembagaan yang semakin bersifat spekulatif.

Ia turut menyebabkan bidang undang-undang penting menjadi rapuh, tidak stabil dan terdedah kepada percakaran dalaman dalam badan kehakiman.

Jika institusi kehakiman gagal menyatukan barisan atas dasar prinsip — dan bukan personaliti — maka sistem perlembagaan Malaysia bakal terumbang-ambing, dilemahkan oleh institusi yang sepatutnya mempertahankannya.

Sekarang adalah masanya untuk bertindak.

*Penulis merupakan seorang pengamal undang-undang berpengalaman