PERBINCANGAN mengenai penyatuan politik Melayu memasuki fasa yang lebih mencabar apabila Timbalan Presiden UMNO, Datuk Seri Mohamad Hasan mencadangkan Terengganu dijadikan medan untuk menguji sejauh mana keikhlasan Pas dalam membentuk persefahaman politik.

Cadangan itu bukan sekadar retorik pentas Perhimpunan Agung UMNO (PAU) 2026. Mohamad secara terbuka mencadangkan supaya selepas Pilihan Raya Negeri (PRN) Melaka, sebuah negeri SG4 mengadakan pilihan raya bagi menguji formula kerjasama antara kedua-dua parti. Terengganu disebut secara khusus. 

Persoalannya mudah tetapi mempunyai implikasi besar: jika UMNO diminta ikhlas dalam penyatuan Melayu, adakah Pas juga bersedia membuktikan keikhlasan itu di negeri yang menjadi kubu kuatnya sendiri?

Bercakap penyatuan mudah, berkongsi kerusi lebih sukar. Inilah titik sebenar yang cuba disentuh Mohamad.

Dalam politik, menyeru kepada penyatuan tidak memerlukan pengorbanan besar. Tetapi apabila penyatuan diterjemahkan kepada pembahagian kerusi, calon dan kuasa, barulah tahap kesediaan sebenar setiap parti dapat diukur.

Mohamad dilaporkan mencadangkan sekiranya formula itu berjaya dibuktikan, ia boleh menjadi model penyatuan Melayu menghadapi PRU16. Beliau turut membangkitkan konsep pembahagian secara bersama dalam kerusi Parlimen sebagai ukuran keikhlasan. 

Cabaran itu mempunyai makna lebih besar apabila diletakkan dalam konteks Terengganu.

Pada PRN Terengganu 2023, UMNO gagal memenangi mana-mana daripada 27 kerusi DUN yang ditandinginya, manakala Pas PN menyapu bersih kesemua 32 kerusi DUN. UMNO-BN juga gagal memperoleh kerusi Parlimen Terengganu dalam PRU15. 

Maka Terengganu ialah ujian yang keras.

Jika PAS benar-benar mahu membina formula bersama UMNO, persoalannya ialah sama ada parti itu sanggup memberikan ruang ketika ia sendiri berada dalam kedudukan dominan.

UMNO mula mengubah soalan

Selama ini persoalan politik sering berbunyi: Adakah UMNO mahu bekerjasama dengan Pas?

Mohamad kini cuba membalikkan soalan itu:

Adakah Pas sanggup berkongsi apabila Pas mempunyai kelebihan?

Ini penting kerana persefahaman politik tidak boleh berfungsi jika pengorbanan hanya datang daripada satu pihak.

Presiden UMNO, Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi juga dilaporkan bersetuju supaya kesetiaan dan kejujuran Pas diuji menerusi PRN di negeri seperti Terengganu, Kelantan dan Kedah. 

Ini menunjukkan isu tersebut sudah melepasi pandangan peribadi seorang pemimpin dan menjadi persoalan yang sedang dibicarakan secara terbuka dalam kepimpinan UMNO.

Pada masa sama, Setiausaha Agung UMNO, Datuk Dr Asyraf Wajdi Dusuki berkata kecenderungan yang muncul daripada perbahasan PAU menunjukkan UMNO lebih cenderung memberikan fokus kepada rundingan dengan Pas berbanding PN secara keseluruhan. 

Pas berdepan dilema

Di sinilah keadaan menjadi rumit bagi Pas

Menerima cadangan tersebut membuka ruang kepada pembuktian bahawa seruan penyatuan mempunyai kandungan politik yang nyata.

Tetapi ia juga bermakna Pas mungkin perlu mempertimbangkan konsesi di kawasan yang kini berada dalam kedudukan selesa.

Menolaknya pula tidak semestinya bermaksud Pas tidak ikhlas. Pas mempunyai hujah munasabah bahawa pilihan raya negeri tidak seharusnya diadakan semata-mata untuk menguji sebuah formula politik.

Namun dari sudut persepsi, penolakan itu boleh membuka ruang kepada satu soalan yang lebih sukar:

Jika penyatuan Melayu memerlukan UMNO memberikan ruang kepada Pas di tempat lain, mengapa prinsip sama tidak boleh dibincangkan di kubu Pas?

Itulah perangkap politik yang terkandung dalam cabaran Mohamad.

Bersatu juga tidak boleh memandang ringan

Pertembungan ini turut membawa persoalan lain yang jarang disebut secara terbuka — kedudukan Bersatu.

Jika rundingan politik Melayu semakin bergerak kepada hubungan langsung UMNO-Pas, apakah kedudukan Bersatu dalam formula pembahagian kerusi?

Ini semakin relevan apabila sebahagian perwakilan UMNO dilaporkan terbuka kepada kerjasama BN-PN di negeri SG4, walaupun pandangan itu bukan konsensus seluruh perwakilan. 

Sebab itu rundingan UMNO-Pas bukan sekadar soal dua parti.

Ia berpotensi mengubah keseimbangan hubungan dalam blok politik Melayu menjelang PRU16.

UMNO juga perlu berdiri dengan kekuatan sendiri

Namun Mohamad tidak memberikan gambaran bahawa masa depan UMNO bergantung kepada Pas.

Sebaliknya, beliau mengingatkan partinya supaya tidak bergantung kepada ihsan atau bantuan parti lain dan perlu membina kekuatan dalaman sendiri. 

Beberapa hari sebelumnya beliau turut menegaskan UMNO terbuka kepada kerjasama politik Melayu tetapi kerjasama tersebut mesti mempunyai kejelasan, keikhlasan dan kepentingan strategik, bukan bersifat bermusim atau mengambil kesempatan terhadap kelemahan UMNO. 

Malah pendekatan UMNO juga tidak semestinya seragam di seluruh negara.

Mohamad menegaskan bahawa formula politik setiap negeri perlu mengambil kira keadaan tempatan dan pendekatan one size fits all tidak sesuai digunakan. 

Ini bermaksud apa yang berlaku di Terengganu tidak semestinya akan disalin bulat-bulat di Johor, Selangor, Negeri Sembilan atau negeri lain.

Akhirnya, keikhlasan akan diuji pada meja rundingan

Hakikat politiknya cukup mudah.

Penyatuan mudah disebut ketika berceramah. Persefahaman juga mudah diumumkan ketika kedua-dua pihak belum perlu menyerahkan apa-apa.

Ujian sebenar datang apabila perbincangan sampai kepada kerusi, calon dan perkongsian kuasa.

Sebab itulah cabaran Mohamad Hasan menarik perhatian.

Terengganu kini bukan sekadar disebut sebagai sebuah negeri SG4. Ia dijadikan simbol kepada satu persoalan lebih besar menjelang PRU16:

Jika benar mahu bersama atas nama penyatuan, adakah semua pihak sanggup berkongsi ketika mereka berada di posisi kuat — atau penyatuan hanya menarik apabila pihak lain yang perlu berkorban?

Jawapan Pas selepas ini akan memberi petunjuk penting mengenai sejauh mana idea penyatuan tersebut mempunyai formula politik yang boleh dilaksanakan.

Namun satu perkara mesti diperjelaskan: setakat ini belum ada keputusan rasmi bahawa DUN Terengganu akan dibubarkan atau PRN awal akan diadakan. Yang ada ialah cadangan politik untuk menjadikannya medan ujian. Membezakan kedua-duanya penting supaya perbahasan kekal berasaskan fakta.